می‌خوام مهندس کمیته بشم.

چند روز پیش از شبکه‌ی 3 یکی از آثار آقای کیارستمی به نام مشق شب پخش شد.

فیلم به صورت مستندگونه تهیه شده بود. بچه‌ها یکی یکی جلوی دوربین می‌نشستند و کیارستمی هم سوالاتی راجع به مشق، کارتون، تنبیه، تشویق و این‌جور چیزها از بچه‌ها می‌پرسید. متاسفانه متوجه نشدم فیلم در چه سالی ساخته شده بود، ولی به نظر اواسط دهه‌ی 60 می‌نمود. صرف نظر از کیفیت پایین تصویر و صدا و نداشتن داستانی منسجم، کار کیارستمی قابل تقدیر است. در آن زمان به نظر می‌رسید، اوضاع نابسامان اقتصاد کشور و همین‌طور جنگ،باعث شده بود که مسئولین و اولیا کمتر به کودکان و نحوه‌ی پرورش آ‌ن‌ها توجه کنند.

کودکان آن زمان و آن مدرسه اغلب چهر‌ه‌ای ناراحت، هراسان و محافظه‌کار داشتند. انگار که در واقع شخصیتی نداشتند. هر سوالی که از آن‌ها پرسیده می‌شد، بسیار محتاط بودند که نکند جوابی بدهند که بزرگترها از دستشان ناراحت شوند. چرا که ناراحتی بزرگترها برابر با تنبیه شدنشان بود. خیلی از کودکان تنبیه را مناسب می‌دانستند، – با وجود این‌که بعد از تنبیه دوباره اقدام به هنجارشکنی می‌کردند – به نظرم موافقت آن‌ها با تنبیه، به این خاطر نبود که تنبیه را دوست داشته باشند، بلکه به خاطر این بود که جامعه و مدرسه، آنان را مقلد بار آورده بودند.به عبارت دیگر وقتی کیارستمی می‌پرسید نظر تو درباره‌ی تنبیه چیه؟ در واقع تویی وجود نداشت. کودک در ذهن خود دنبال هنجار و روشی بود که بزرگتران آن را اجرا می‌کردند. شخصیت، فردیت، من مستقل و رای و نظری جدا داشتن در کودکان آن زمان و حتی در زمان کنونی توسط بزرگترها و بخصوص بی‌سوادانی که در آموزش و پرورش هستند، سرکوب می‌شدند و سرکوب می‌شوند.

ابتدای فیلم، بچه‌ها را نشان می‌داد که در صف‌های طولانی در حال وارد شدن به سالن مدرسه و کلاسهایشان بودند و در همان حال سرودی می‌خواندند. سرودی با محوریت امام علی. ناظم یا مسئولی عبارت کوتاهی در ستایش علی می‌گفت و بچه‌ها پس از وی، علی، علی می‌کردند. از همان سال‌ها و حتی قبل از انقلاب، مجبور کردن کودکان به فراگرفتن و پذیرفتن ایدئولوژی‌های مذهبی دلخواه حکومت باب بود و حتی امروزه هم در تمام مدارس دیده می‌شود.از یک طرف کودک‌ و لوح سفید ذهنیتش در مورد این جهان  را مورد هجوم جهان بینی و افکار مذهبی قرار می‌دهند – کودکی که هنوز توانایی تشخیص خوب از بد و استقلال فکری ندارد -، از طرف دیگر قدرت شگفتی و استقلال رای و فردیتش را از وی می‌گیرند و به این ترتیب انسانی پرورش می‌یابد و تابع بی‌چون و چرای آموزش‌هایی است که به نام حقیقت به او داده می‌شوند. انسان وابسته، برده، بی‌شخصیت و بدون اینکه از ارزش‌های فردی خود به عنوان وجودی مسقل آگاه باشد.

در جایی دیگر، کیارستمی در مورد شغل آینده از بچه‌ها سوال کرد که یکی از آن‌ها پاسخ داد می‌خوام مهندس کمیته بشم! شاید به دلیل جایگاه والایی که کمیته در نزد مردمان آن سال‌ها داشت، این بچه از کلمه‌ی مهندس استفاده کرد. کودک، عضو کمیته بودن را به عنوان شغل در نظر گرفت. دلیلش هم این بود که با افرادی که تهمت می‌زنند و دزدی می‌کنند، دعوا کند. عضو کمیته بودن برای کودک یک ارزش والا به حساب می‌آمد. همان گونه که عضو بسیج بودن در این زمان یک ارزش به حساب می‌آید. اما آیا کودک در سال‌های بعد همان ذهنیت گذشته را در مورد کمیته داشت؟ آیا کمیته فقط با  افراد دزد و تهمت زن دعوا کرد یا روزی خود کودک هم شامل مصادیق نا‌امنی کمیته شد؟